Тема 10
O‘zgarmas tok qonunlari
Om qonuni, qarshilik, ketma-ket va parallel ulash, ish va quvvat, butun zanjir uchun Om qonuni.
Asosiy qonunlar
- tok kuchi I = q/t;
- zanjir qismi uchun Om qonuni I = U/R;
- o‘tkazgich qarshiligi R = ρl/S;
- butun zanjir uchun I = ε/(R + r), r — manbaning ichki qarshiligi; qisqa tutashuv toki ε/r.
Ulash
Ketma-ket: I bir xil, R = R₁ + R₂, U = U₁ + U₂. Parallel: U bir xil, 1/R = 1/R₁ + 1/R₂, I = I₁ + I₂. n ta bir xil R parallel — R/n.
Ish va quvvat
A = UIt, P = UI = I²R = U²/R. Joul–Lens qonuni: Q = I²Rt. Ampermetr ketma-ket, voltmetr parallel ulanadi.
Misol
6 Om va 3 Om parallel: R = 18/9 = 2 Om; 12 V da umumiy tok 6 A.
Ko‘p uchraydigan xato
Parallel ulashda qarshiliklarni qo‘shib yuborish va sim uzunligi ikki marta oshsa qarshilik kamayadi deb o‘ylash.