Matn tahlili: xulosa, muallif maqsadi, dalil

Matn turlari

• Tasviriy — narsa yoki joyning belgilarini chizadi («qanday?»);
• Hikoya — voqealar ketma-ketligi («nima bo‘ldi?»);
• Mulohaza — fikr, dalil va xulosa («nega?»).

Muallif maqsadi va pozitsiyasi

Maqsad: xabar berish, ishontirish, ogohlantirish, ko‘ngil ochish. Pozitsiyani baho so‘zlari ko‘rsatadi: afsuski, shubhasiz, tashvishlanarlisi. Muallif fikri bilan matnda keltirilgan boshqalar fikrini ajrating: «ba’zilar o‘ylaydiki…» — muallif fikri emas.

Xulosa chiqarish

To‘g‘ri xulosa matnda to‘g‘ridan-to‘g‘ri yozilmagan, lekin undan zaruriy kelib chiqadi. Ehtimoliy («balki shundaydir») yoki matndan tashqaridagi bilimga tayangan variant — noto‘g‘ri.

Sarlavha tanlash

Yaxshi sarlavha butun matnni qamraydi, lekin undan kengroq emas. Faqat bir xatboshiga tegishli sarlavha — tor.

Ko‘p uchraydigan xato

Matndagi boshqa odamning fikrini muallif fikri deb olish va o‘quvchining shaxsiy qarashiga mos, lekin matnda asosi yo‘q xulosani tanlash.