Тема 5
Arab xalifaligi, Somoniylar, Qoraxoniylar va G‘aznaviylar
Qutayba yurishlari, Muqanna qo‘zg‘oloni, Ismoil Somoniy, Qoraxoniylar, saljuqiylar.
Arab istilosi
705–715-yillarda Qutayba ibn Muslim Movarounnahrni bosib olgan, islom tarqalgan. Xalifalikka qarshi eng yirik harakat — Muqanna qo‘zg‘oloni (776–783, «oq kiyimlilar»). 806–810-yillarda Rofe ibn Lays qo‘zg‘oloni bo‘lgan.
Mustaqil davlatlar
- Tohiriylar (821–873) — Xurosonda;
- Somoniylar (875–999) — Ismoil Somoniy (892–907) davrida markazlashgan, poytaxt Buxoro; ilm-fan va madaniyat gullagan;
- Qoraxoniylar — turkiy sulola, 999-yilda Buxoroni egallab, Somoniylar davlatini tugatgan; «Qutadg‘u bilig» shu davrda yozilgan;
- G‘aznaviylar — Mahmud G‘aznaviy (998–1030) Xurosonni, 1017-yilda Xorazmni egallagan.
Saljuqiylar va qoraxitoylar
1040-yilda Dandanakon jangida saljuqiylar G‘aznaviylarni yengib, Xuroson va Eronda davlat tuzgan; Sulton Sanjar davrida kuchaygan. 1141-yil Qatvon jangida qoraxitoylar Sanjarni yengib, Movarounnahrni o‘ziga tobe qilgan.
Ko‘p uchraydigan xato
Somoniylar poytaxtini Samarqand deb yozish — Ismoil Somoniy davrida poytaxt Buxoro.