Topic 17
Kvant fizikasi: foton va fotoeffekt
Plank formulasi, foton energiyasi va impulsi, fotoeffekt qonunlari, Eynshteyn tenglamasi.
Yorug‘lik kvantlari
Yorug‘lik porsiyalar — fotonlar bilan nurlanadi va yutiladi. Foton energiyasi E = hν = hc/λ, h = 6,63·10⁻³⁴ J·s. Foton impulsi p = h/λ, tinchlikdagi massasi nol. 1 eV = 1,6·10⁻¹⁹ J.
Fotoeffekt
Yorug‘lik ta’sirida moddadan elektronlar chiqishi. Eynshteyn tenglamasi: hν = A_ch + mv²/2.
- elektronlarning maksimal kinetik energiyasi chastotaga bog‘liq, intensivlikka emas;
- chiqib ketgan elektronlar soni (to‘yinish toki) intensivlikka proporsional;
- qizil chegara: ν_min = A_ch/h — undan past chastotada fotoeffekt yo‘q.
Qo‘llanishi: fotoelementlar, quyosh batareyalari.
Yorug‘lik bosimi — fotonlar impuls uzatishi natijasi (Lebedev tajribasi).
Ko‘p uchraydigan xato
Yorug‘lik yorqinroq bo‘lsa elektronlar tezroq chiqadi deb o‘ylash — tezlik chastotaga bog‘liq.