Yer — sayyora, uning harakatlari va vaqt mintaqalari

Yer shakli va o‘lchamlari

Yer — qutblarda biroz siqilgan shar (geoid). O‘rtacha radiusi ≈ 6371 km, ekvator uzunligi ≈ 40 000 km.

Harakatlari

O‘z o‘qi atrofida — g‘arbdan sharqqa, 24 soatda: kun va tun almashinuvi. Quyosh atrofida — 365 sutka 6 soatda: fasllar almashinuvi, chunki Yer o‘qi orbita tekisligiga 66,5° qiya.

• 21-mart va 23-sentabr — tengkunlik: kun va tun teng;
• 22-iyun — shimoliy yarimsharda eng uzun kun (Quyosh Shimoliy tropik — 23,5° sh.k. — ustida tik);
• 22-dekabr — eng qisqa kun (Quyosh Janubiy tropik ustida).

Qutb doiralari (66,5°) ortida qutb kuni va qutb tuni kuzatiladi.

Vaqt

Yer 1 soatda 15°, 1° ni 4 daqiqada aylanadi. Sharqda vaqt oldinroq. Dunyo 24 ta soat mintaqasiga bo‘lingan (har biri 15°). Toshkent vaqti — UTC+5. Sana almashinish chizig‘i — taxminan 180° meridian bo‘ylab.

Misol. Grinvichda soat 07:00 bo‘lsa, 60° sh.u. dagi mahalliy vaqt: 60 · 4 = 240 daqiqa = 4 soat → 11:00.

Ko‘p uchraydigan xato

G‘arbga qarab vaqtni qo‘shish — g‘arbda vaqt kechroq, ayiriladi.