Topic 9
Fe’l: nisbat, mayl, zamon va vazifa shakllari
O‘timli va o‘timsiz fe’llar, nisbatlar, mayllar, sifatdosh, ravishdosh, harakat nomi.
O‘timli va o‘timsiz fe’l
O‘timli fe’l tushum kelishigidagi so‘zni boshqaradi: kitobni o‘qidi. O‘timsiz fe’l — boshqarmaydi: uxladi, keldi.
Nisbatlar
- aniq — belgisiz: yozdi;
- o‘zlik — ish bajaruvchining o‘ziga qaytadi: yuvindi, kiyindi;
- majhul — bajaruvchi noma’lum: yozildi, qurildi;
- birgalik — -sh, -ish: kulishdi, yordamlashdi;
- orttirma — -dir, -tir, -t, -ir, -ar, -giz: yozdirdi, o‘qitdi, chiqardi.
Mayllar
Buyruq-istak (o‘qi, o‘qiylik), shart (-sa: o‘qisa), xabar (o‘qidi, o‘qiyapti, o‘qiydi).
Vazifa shakllari
- sifatdosh — belgi bildiradi: -gan, -ayotgan, -digan, -ar (o‘qigan bola);
- ravishdosh — holat, payt: -ib, -a (-y), -gach, -guncha, -gani (kulib gapirdi);
- harakat nomi — ish nomi: -sh (-ish), -moq, -uv (o‘qish foydali).
Ko‘p uchraydigan xato
-ish ni doim birgalik nisbati deb olish: o‘qish foydali gapida u harakat nomi. Ma’noga qarang: birgalik — bir necha kishi birga bajaradi.