Topic 14
Nutq uslublari
So‘zlashuv, rasmiy, ilmiy, publitsistik va badiiy uslub belgilari.
Beshta uslub
- So‘zlashuv — kundalik muloqot: to‘liqsiz gaplar, his-hayajon, oddiy so‘zlar, sheva unsurlari;
- Rasmiy — hujjatlar: ariza, buyruq, qaror, tushuntirish xati; qolip iboralar, ko‘chma ma’no yo‘q, aniqlik;
- Ilmiy — darslik, maqola: atamalar, ta’rif, mantiqiy izchillik, obrazlilik yo‘q;
- Publitsistik — gazeta, televideniye: ta’sirchanlik va xabar birgalikda, ritorik so‘roq, murojaat;
- Badiiy — adabiyot: obrazlilik, ko‘chimlar, tasviriy vositalar, qolgan hamma uslub unsurlari ishlatilishi mumkin.
Uslubiy bo‘yoq
So‘z ijobiy (chehra, onajon), salbiy (bashara, aft) yoki betaraf (yuz) bo‘yoqqa ega bo‘ladi. Rasmiy va ilmiy matnda bo‘yoqli so‘zlar ishlatilmaydi.
Uslubni aniqlash
«Men, Karimov Anvar, sizdan 12-sentabr kuni darsga qatnasha olmaganimning sababini …» — rasmiy uslub (tushuntirish xati).
«Fotosintez — yashil o‘simliklarda yorug‘lik energiyasi hisobiga …» — ilmiy uslub (ta’rif, atama).
Ko‘p uchraydigan xato
Rasmiy hujjatda so‘zlashuv unsurini ishlatish (iltimos, jon direktor) va publitsistikani badiiy uslub bilan adashtirish — publitsistikada voqea haqiqiy va dolzarb bo‘ladi.