Topic 7
So‘z tarkibi va so‘z yasalishi
Asos va qo‘shimcha, so‘z yasovchi, lug‘aviy va sintaktik shakl hosil qiluvchilar.
So‘z tarkibi
Asos — so‘zning lug‘aviy ma’noli qismi. Qo‘shimchalar uch xil:
- so‘z yasovchi — yangi so‘z hosil qiladi: ish-chi, gul-zor, bilim-li, tuz-siz, ish-la;
- lug‘aviy shakl yasovchi — ma’noga qo‘shimcha beradi, yangi so‘z emas: -lar, -cha, -roq, -gina;
- sintaktik shakl yasovchi — so‘zni gapda bog‘laydi: kelishik, egalik, shaxs-son qo‘shimchalari.
Tartib: asos + yasovchi + lug‘aviy + sintaktik. ish-chi-lar-imiz-ga.
Kelishiklar
Bosh (−), qaratqich (-ning), tushum (-ni), jo‘nalish (-ga, -ka, -qa), o‘rin-payt (-da), chiqish (-dan) — jami 6 ta.
So‘z yasash usullari
- affiksatsiya — qo‘shimcha bilan: paxtakor;
- kompozitsiya — so‘zlarni qo‘shib: belbog‘, gultojixo‘roz;
- juft va takroriy so‘zlar: ota-ona, uy-joy.
Tub so‘z — yasalmagan (gul), yasama — yasalgan (gulzor). Tuzilishiga ko‘ra so‘zlar sodda, qo‘shma, juft va takroriy.
Ko‘p uchraydigan xato
-lar va kelishik qo‘shimchalarini so‘z yasovchi deb hisoblash: kitoblar yangi so‘z emas, bitta so‘zning shakli.