So‘zning ma’nolari va ko‘chimlar

O‘z va ko‘chma ma’no

O‘z ma’no — so‘zning dastlabki, asosiy ma’nosi: temir qo‘l emas, temir — metall. Ko‘chma ma’no — o‘xshashlik yoki bog‘liqlik asosida hosil bo‘ladi: temir intizom.

Ko‘p ma’noli so‘z ma’nolari o‘zaro bog‘liq: ko‘z (a’zo), buloq ko‘zi, uzukning ko‘zi. Omonimda esa bog‘liqlik yo‘q.

Ko‘chim turlari

• Metafora — o‘xshashlik asosida: tilla qo‘l (mohir usta), oltin kuz;
• Metonimiya — aloqadorlik asosida: Navoiyni o‘qidim (asarini), zal qarsak chaldi (odamlar);
• Sinekdoxa — qism orqali butunni: ikki og‘iz boqaman (ikki kishini), bosh (odam soni);
• Vazifadoshlik — vazifa o‘xshashligi: qalam (avval qamishdan, hozir ruchka ham).

Ifodalilik vositalari

Epitet — badiiy sifatlash: kumush qor. O‘xshatish — -dek, -day, go‘yo, kabi bilan: oydek go‘zal. Mubolag‘a — bo‘rttirish: tog‘ni talqon qiladi. Kinoya — teskari ma’noda: aqlsiz odamga «Juda aqlli ekansiz!».

Ko‘p uchraydigan xato

Metonimiya va sinekdoxani adashtirish. Sinekdoxada miqdoriy bog‘liqlik (qism — butun) bor, metonimiyada esa joy, muallif, material kabi aloqadorlik.