Topic 17
Jadidchilik, Turkiston muxtoriyati va sovet hokimiyatining o‘rnatilishi
Usuli jadid maktablari, matbuot, 1917-yil, Turkiston muxtoriyati, BXSR, XXSR.
Jadidchilik
XIX asr oxiri — XX asr boshidagi ma’rifatparvarlik harakati. Asoschisi — Ismoilbek Gaspirali («Tarjimon» gazetasi, «usuli jadid» — tovush usulidagi maktab). Turkistonda: Mahmudxo‘ja Behbudiy («Oyina» jurnali, 1913), Munavvarqori Abdurashidxonov (Toshkentda yangi usul maktablari), Abdulla Avloniy, Fitrat.
1917–1918-yillar
1917-yil 27-noyabrda Qo‘qonda IV o‘lkaviy musulmonlar qurultoyi Turkiston muxtoriyatini e’lon qilgan (rahbarlari Muhammadjon Tinishboyev, keyin Mustafo Cho‘qay). 1918-yil fevralida bolsheviklar uni qonga botirgan. 1918-yil aprelida Turkiston ASSR tuzilgan.
Buxoro va Xorazm
1920-yilda Xiva xonligi va Buxoro amirligi ag‘darilib, Xorazm Xalq Sovet Respublikasi va Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tuzilgan. Sovet hokimiyatiga qarshi istiqlolchilik harakati (Ergash qo‘rboshi, Madaminbek, Shermuhammadbek) 1918-yildan 1930-yillargacha davom etgan.
O‘zbekiston SSR
1924-yil 27-oktyabrda O‘zbekiston SSR tuzilgan; poytaxti avval Samarqand, 1930-yildan Toshkent.
Ko‘p uchraydigan xato
Turkiston muxtoriyatini Toshkentda e’lon qilingan deb yozish — u Qo‘qonda e’lon qilingan.