Hujayra tuzilishi va kimyoviy tarkibi

Hujayra nazariyasi

R. Guk (1665) «hujayra» atamasini kiritgan. T. Shvann va M. Shleyden (1838–1839) hujayra nazariyasini yaratgan; R. Virxov: «har bir hujayra hujayradan».

Organoidlar

• mitoxondriya — ATF sintezi («energetik stansiya»);
• ribosoma — oqsil sintezi;
• xloroplast — fotosintez;
• Goldji apparati — sekret to‘plash; lizosoma — hujayra ichi hazm;
• yadro — irsiy axborotni saqlaydi.

O‘simlik hujayrasida: sellyulozali devor, plastidalar, yirik vakuola. Hayvon hujayrasida: sentriolalar, zaxira glikogen.

Kimyoviy tarkib

O, C, H, N — hujayra massasining ≈ 98 %. Suv — 70–80 %. Oqsil monomeri — aminokislota (20 xil). DNK nukleotidlari: A, T, G, C; RNK: A, U, G, C. Chargaff qoidasi: A = T, G = C. DNK qo‘sh spiral modeli — Uotson va Krik (1953). ATF — adenin, riboza va 3 ta fosfat qoldig‘i. 1 g yog‘ parchalanganda 38,9 kJ, 1 g uglevod yoki oqsil — 17,6 kJ energiya.

Misol

DNKda adenin 20 % bo‘lsa: T = 20 %, G = C = (100 − 40)/2 = 30 %.

Ko‘p uchraydigan xato

RNK tarkibiga timin kiritish — RNKda timin o‘rniga urasil.