Тема 8
Suyuqlik va qattiq jismlar, bug‘lanish, namlik
Sirt tarangligi, kapillyarlik, kristall va amorf jismlar, issiqlikdan kengayish, havo namligi.
Suyuqlik xossalari
Sirt tarangligi — suyuqlik sirtini qisqartirishga intiluvchi kuch (F = σl). Ho‘llovchi suyuqlik kapillyarda ko‘tariladi: h = 2σ/(ρgr) — naycha qancha ingichka bo‘lsa, shuncha baland.
Qattiq jismlar
Kristall jismlar — aniq erish harorati, anizotropiya (tuz, metallar). Amorf jismlar — aniq erish harorati yo‘q, asta yumshaydi (shisha, smola). Deformatsiya: mexanik kuchlanish σ = F/S, Guk qonuni σ = E·ε.
Issiqlikdan chiziqli kengayish: Δl = α·l₀·Δt.
Bug‘lanish va namlik
Bug‘lanish har qanday haroratda, qaynash — bug‘ bosimi tashqi bosimga teng bo‘lganda. Tog‘da bosim past — suv 100 °C dan past haroratda qaynaydi.
Nisbiy namlik φ = p/p₀ · 100 % (p — bug‘ bosimi, p₀ — shu haroratdagi to‘yingan bug‘ bosimi). Shudring nuqtasi — bug‘ to‘yinadigan harorat.
Ko‘p uchraydigan xato
Shishani kristall jism deb hisoblash va tog‘da suv yuqoriroq haroratda qaynaydi deb o‘ylash.