Тема 10
O‘rta Osiyoning tabiiy geografiyasi
Tog‘lar va cho‘llar, Turon pasttekisligi, Amudaryo va Sirdaryo, Orol dengizi, keskin kontinental iqlim.
Relyef
Janubi-sharqida baland tog‘lar: Pomir va Tyan-Shan; g‘arbida Turon pasttekisligi, unda Qoraqum va Qizilqum cho‘llari; shimoli-g‘arbida Ustyurt platosi.
Iqlim
Okeanlardan uzoq — keskin kontinental: yozi issiq va quruq, qishi nisbatan sovuq, yog‘in kam (cho‘llarda 100 mm atrofida), yog‘inlarning asosiy qismi qish-bahorda.
Suvlari
Amudaryo — Panj va Vaxsh qo‘shilishidan hosil bo‘ladi; Sirdaryo — Norin va Qoradaryo qo‘shilishidan (Farg‘ona vodiysida). Ikkalasi ham tog‘lardagi qor va muzliklardan suv oladi, bahor-yozda to‘lib oqadi. Orol dengizi — berk ko‘l; XX asrning ikkinchi yarmida daryo suvlari sug‘orishga sarflanishi tufayli keskin qurigan.
Ko‘p uchraydigan xato
Sirdaryoni Pomirdan boshlanadi deb o‘ylash — u Tyan-Shandan (Norin va Qoradaryo) boshlanadi.