Тема 13
Karbon kislotalar, murakkab efirlar, yog‘lar
Sirka va chumoli kislota, eterifikatsiya, yog‘lar tuzilishi, gidrogenlash, sovun.
Karbon kislotalar R–COOH
Chumoli kislota HCOOH (aldegid guruhi ham bor — kumush ko‘zgu beradi), sirka kislota CH₃COOH. Kuchsiz kislotalar, lekin karbonat kislotadan kuchli: sodadan CO₂ siqib chiqaradi. Yuqori yog‘ kislotalari: palmitin, stearin (to‘yingan), olein (to‘yinmagan).
Eterifikatsiya
CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O — konsentrlangan H₂SO₄ ishtirokida; mahsulot — etil asetat. Murakkab efirlar — meva va gullar hidi.
Yog‘lar
Glitserin va yuqori yog‘ kislotalarining murakkab efirlari. Hayvon yog‘lari — qattiq (to‘yingan kislotalar), o‘simlik moylari — suyuq (to‘yinmagan). Suyuq moyni gidrogenlash — margarin. Ishqoriy gidroliz (sovunlanish) — glitserin va sovun (yuqori yog‘ kislotalarining natriy yoki kaliy tuzlari).
Ko‘p uchraydigan xato
Sovunni yog‘ kislotasining o‘zi deb o‘ylash — u kislotaning tuzi.