Тема 12
Spirtlar, fenollar, aldegidlar va ketonlar
Bir va ko‘p atomli spirtlar, fenol, kumush ko‘zgu reaksiyasi, formaldegid va aseton.
Spirtlar R–OH
Bir atomli: metanol (juda zaharli), etanol (glyukozani bijg‘itish). Faol metallar bilan H₂ ajratadi, kislotalar bilan murakkab efir hosil qiladi, kislorodli oksidlanib aldegid beradi. Ko‘p atomli: etilenglikol, glitserin — yangi cho‘ktirilgan Cu(OH)₂ bilan to‘q ko‘k eritma (sifat reaksiyasi).
Fenol C₆H₅OH
Spirtdan kuchliroq kislotali — NaOH bilan reaksiyaga kirishadi. FeCl₃ bilan binafsha rang, brom suvi bilan oq cho‘kma (2,4,6-tribromfenol).
Aldegidlar va ketonlar
Aldegid guruhi –CHO: formaldegid (40 % eritmasi — formalin), sirka aldegidi. Sifat reaksiyalari: kumush ko‘zgu (Ag₂O ning ammiakli eritmasi) va Cu(OH)₂ bilan qizdirilganda qizil cho‘kma (Cu₂O). Keton — C=O zanjir ichida: aseton CH₃COCH₃, kumush ko‘zgu bermaydi.
Ko‘p uchraydigan xato
Glitserin va aldegidning Cu(OH)₂ bilan reaksiyasini adashtirish: glitserin — sovuqda to‘q ko‘k eritma, aldegid — qizdirilganda qizil cho‘kma.