Kimyoviy reaksiyalar: tezlik, muvozanat, issiqlik effekti

Reaksiya turlari

Birikish (A + B → AB), parchalanish (AB → A + B), o‘rin olish (A + BC → AC + B), almashinish (AB + CD → AD + CB). Issiqlik chiqsa — ekzotermik (Q > 0, ΔH < 0), yutilsa — endotermik.

Reaksiya tezligi

• konsentratsiya: massalar ta’siri qonuni v = k·[A]ᵃ·[B]ᵇ;
• harorat: Vant-Goff qoidasi — har 10 °C da tezlik γ (2–4) marta ortadi: v₂/v₁ = γ^(Δt/10);
• katalizator — tezlashtiradi, o‘zi sarflanmaydi, muvozanatni siljitmaydi;
• qattiq moddaning maydalanish darajasi.

Kimyoviy muvozanat

Le Shatelye prinsipi: tashqi ta’sir muvozanatni shu ta’sirni kamaytiradigan tomonga siljitadi.

N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ + Q: bosim oshsa — o‘ngga (4 mol gaz → 2 mol); harorat oshsa — chapga (endotermik tomon); NH₃ chiqarib olinsa — o‘ngga.

Ko‘p uchraydigan xato

Katalizator muvozanatni o‘ngga siljitadi deb o‘ylash — u faqat muvozanatga erishish vaqtini qisqartiradi.