Меню

Тема 9

Fe’l: nisbat, mayl, zamon va vazifa shakllari

O‘timli va o‘timsiz fe’llar, nisbatlar, mayllar, sifatdosh, ravishdosh, harakat nomi.

O‘timli va o‘timsiz fe’l

O‘timli fe’l tushum kelishigidagi so‘zni boshqaradi: kitobni o‘qidi. O‘timsiz fe’l — boshqarmaydi: uxladi, keldi.

Nisbatlar

  • aniq — belgisiz: yozdi;
  • o‘zlik — ish bajaruvchining o‘ziga qaytadi: yuvindi, kiyindi;
  • majhul — bajaruvchi noma’lum: yozildi, qurildi;
  • birgalik — -sh, -ish: kulishdi, yordamlashdi;
  • orttirma — -dir, -tir, -t, -ir, -ar, -giz: yozdirdi, o‘qitdi, chiqardi.

Mayllar

Buyruq-istak (o‘qi, o‘qiylik), shart (-sa: o‘qisa), xabar (o‘qidi, o‘qiyapti, o‘qiydi).

Vazifa shakllari

  • sifatdosh — belgi bildiradi: -gan, -ayotgan, -digan, -ar (o‘qigan bola);
  • ravishdosh — holat, payt: -ib, -a (-y), -gach, -guncha, -gani (kulib gapirdi);
  • harakat nomi — ish nomi: -sh (-ish), -moq, -uv (o‘qish foydali).

Ko‘p uchraydigan xato

-ish ni doim birgalik nisbati deb olish: o‘qish foydali gapida u harakat nomi. Ma’noga qarang: birgalik — bir necha kishi birga bajaradi.