Тема 8
So‘z turkumlari
Mustaqil va yordamchi so‘z turkumlari, ularning so‘roqlari.
Mustaqil so‘z turkumlari
Ular mustaqil ma’noga ega va gap bo‘lagi bo‘la oladi. Turkumni aniqlashning eng ishonchli yo‘li — so‘zga so‘roq berish:
- Ot — kim? nima? qayer? (kitob, shahar, do‘stlik);
- Sifat — qanday? qanaqa? (chiroyli, katta, aqlli);
- Son — nechta? nechanchi? (besh, beshinchi);
- Olmosh — ot, sifat yoki son o‘rnida keladi (men, sen, u, bu, hech kim);
- Fe’l — nima qildi? nima qilyapti? (o‘qidi, yugurmoq);
- Ravish — qanday? qachon? qayerda? harakat belgisini bildiradi (tez, sekin, ertaga).
Sifat va ravishni farqlash
Ikkalasiga ham qanday? so‘rog‘i beriladi, shuning uchun ular ko‘p adashtiradi. Farq shundaki:
- sifat predmetning belgisini bildiradi — tez poyezd (qanday poyezd?);
- ravish harakatning belgisini bildiradi — tez yurdi (qanday yurdi?).
Yordamchi so‘z turkumlari
- Bog‘lovchi — so‘z va gaplarni bog‘laydi: va, hamda, lekin, ammo, biroq, chunki;
- Ko‘makchi — otga qo‘shilib munosabat bildiradi: bilan, uchun, kabi, sari;
- Yuklama — qo‘shimcha ma’no beradi: -mi, -chi, faqat, hatto.
Ko‘p uchraydigan xato
Tartib sonni sifat deb belgilash. Beshinchi nechanchi? so‘rog‘iga javob beradi, demak u son.