Тема 25
Jadid adabiyoti: Behbudiy, Avloniy, Hamza, Fitrat, Cho‘lpon, Qodiriy
Birinchi o‘zbek dramasi va romani, ma’rifatparvarlik g‘oyalari.
Jadidchilik
XX asr boshidagi ma’rifatparvarlik harakati: yangi usul maktablari, matbuot, teatr, milliy uyg‘onish. Adabiyot jaholatni tanqid qiladi va ilmga chaqiradi.
Asosiy vakillar
- Mahmudxo‘ja Behbudiy — «Padarkush» (1911): birinchi o‘zbek dramasi, ilmsizlik fojiasi;
- Abdulla Avloniy — «Turkiy guliston yoxud axloq» (1913): tarbiya haqida;
- Hamza Hakimzoda Niyoziy — «Zaharli hayot», «Boy ila xizmatchi», «Maysaraning ishi»;
- Abdurauf Fitrat — «Abulfayzxon» (tarixiy fojia), «Qiyomat», «Hind ixtilolchilari»;
- Cho‘lpon — shoir va nosir: «Kecha va kunduz» romani (Zebi, Akbarali mingboshi, Miryoqub), «Yorqinoy» dramasi, «Uyg‘onish», «Buloqlar» to‘plamlari;
- Abdulla Qodiriy (taxallusi Julqunboy) — «O‘tkan kunlar» — birinchi o‘zbek romani (Otabek, Kumush, Zaynab, Homid, Yusufbek hoji); «Mehrobdan chayon» (Anvar, Ra’no, Solih maxdum); «Obid ketmon».
Qodiriy, Cho‘lpon, Fitrat 1938-yilda qatag‘on qurboni bo‘lgan.
Ko‘p uchraydigan xato
Birinchi o‘zbek dramasi va birinchi romanini adashtirish: drama — «Padarkush», roman — «O‘tkan kunlar».