Lug‘at qatlamlari, iboralar va maqollar

Faol va nofaol qatlam

• Tarixiy so‘zlar — narsaning o‘zi yo‘qolgan: mirshab, qozi, sovut, yasovul;
• Arxaizmlar — narsa bor, nomi eskirgan: bitik (xat), ulus (xalq);
• Neologizmlar — yangi so‘zlar: smartfon, tadbirkor, mobil ilova.

Kelib chiqishiga ko‘ra

O‘z qatlam (turkiy) va o‘zlashma qatlam: arabcha (kitob, ilm, maktab), forscha (daraxt, gul, shahar), ruscha va rus tili orqali Yevropa tillaridan (stol, avtobus, televizor).

Dialektizm — shevaga xos so‘z: bobo — ota — buva. Atama — fan yoki kasbga xos so‘z: kesim, fotosintez, integral.

Iboralar (frazeologizmlar)

Ko‘chma ma’noli, tarkibi turg‘un birikma; ma’nosi qismlar ma’nosidan kelib chiqmaydi va gapda bitta bo‘lak vazifasida keladi: qo‘li ochiq (saxiy), tarvuzi qo‘ltig‘idan tushdi (hafsalasi pir bo‘ldi), ko‘z ochib yumguncha (juda tez).

Iboradan farqli ravishda maqol — tugal fikr, hukm ifodalovchi gap: Mehnat qilsang, rohat ko‘rasan. Hikmatli so‘z — muallifi ma’lum ibratli gap.

Ko‘p uchraydigan xato

Iborani so‘z birikmasi deb tahlil qilish va tarixiy so‘z bilan arxaizmni adashtirish: narsa hali bormi — shuni tekshiring.