Aholi geografiyasi va demografiya

Aholi soni va takror barpo bo‘lishi

Jahon aholisi 8 mlrd dan oshgan. Aholisi eng ko‘p davlatlar — Hindiston (2023-yildan birinchi) va Xitoy.

Tabiiy o‘sish = tug‘ilish − o‘lim (odatda promilleda, ‰ — har 1000 kishiga). Misol. Tug‘ilish 22 ‰, o‘lim 5 ‰ → tabiiy o‘sish 17 ‰; 2 mln aholida bu 2 000 · 17 = 34 000 kishi.

Aholi zichligi = aholi soni : maydon (kishi/km²). Mexanik harakat — migratsiya (ichki va tashqi): immigratsiya — kirib kelish, emigratsiya — chiqib ketish.

Tarkibi

Katta irqlar: yevropoid, mongoloid, negroid (ekvatorial), avstraloid. Jahon aholisi jinsiy, yosh, etnik va diniy tarkibga ko‘ra o‘rganiladi; yosh tarkibi «aholi piramidasi» bilan tasvirlanadi.

Urbanizatsiya

Shahar aholisi ulushining o‘sishi. Shaharlar birikib aglomeratsiya, aglomeratsiyalar birikib megalopolis hosil qiladi (Bostondan Vashingtongacha — «Bosvash»).

O‘zbekiston aholisi

Markaziy Osiyoda aholisi eng ko‘p davlat (37 mln dan ortiq). Aholisi eng ko‘p viloyat — Samarqand, eng zich — Andijon viloyati.

Ko‘p uchraydigan xato

Promilleni foiz deb hisoblash: 17 ‰ = 1,7 %, ya’ni aholi sonini 1000 ga bo‘lib 17 ga ko‘paytirish kerak.