Topic 11
Gap bo‘laklari va tinish belgilari
Ega, kesim, ikkinchi darajali bo‘laklar, vergul qoidalari.
Bosh bo‘laklar
Gapning bosh bo‘laklari ikkita:
- Ega — ish-harakat bajaruvchisi, kim? nima? so‘rog‘iga javob beradi;
- Kesim — ega haqida nima deyilayotgani, nima qildi? nima? so‘rog‘iga javob beradi.
Anvar kitob o‘qidi. — ega Anvar (kim?), kesim o‘qidi (nima qildi?), kitob esa to‘ldiruvchi.
Ikkinchi darajali bo‘laklar
- To‘ldiruvchi — kimni? nimani? kimga?;
- Aniqlovchi — qanday? qaysi? kimning?;
- Hol — qachon? qayerda? qanday?
Gap turlari
Maqsadiga ko‘ra to‘rt xil:
- darak gap — xabar beradi, oxirida nuqta: Bugun havo issiq.;
- so‘roq gap — savol beradi, oxirida so‘roq belgisi: Bugun havo issiqmi?;
- buyruq gap — buyuradi yoki iltimos qiladi: Kitobni o‘qi.;
- his-hayajon gap — kuchli tuyg‘uni ifodalaydi, oxirida undov belgisi: Qanday ajoyib kun!
Vergul qayerda qo‘yiladi
- uyushiq bo‘laklar orasida: Kitob, daftar va qalam oldim.;
- undalmadan keyin: Do‘stim, bu yoqqa kel.;
- kirish so‘zlardan keyin: Albatta, men boraman.;
- qo‘shma gap qismlari orasida: Yomg‘ir yog‘di, havo salqinladi.
Ko‘p uchraydigan xato
«va» bog‘lovchisidan oldin doim vergul qo‘yish. Ikkita uyushiq bo‘lak «va» bilan bog‘lansa, vergul qo‘yilmaydi: kitob va daftar.