Topic 12
Uyushiq va ajratilgan bo‘laklar, undalma, kirish so‘zlar
Umumlashtiruvchi so‘z, ajratilgan izoh, undalma va kiritmalarda tinish belgilari.
Uyushiq bo‘laklar
Bir xil so‘roqqa javob beradi va bitta bo‘lakka bog‘lanadi. Bog‘lovchisiz yoki takrorlanuvchi bog‘lovchilarda vergul qo‘yiladi: Olma, nok, shaftoli pishdi. Yakka va dan oldin vergul qo‘yilmaydi: Olma va nok pishdi. Zidlov bog‘lovchisidan (lekin, ammo, biroq) oldin vergul qo‘yiladi.
Umumlashtiruvchi so‘z
Uyushiq bo‘laklardan oldin kelsa — undan keyin ikki nuqta: Bozorda hamma narsa bor: meva, sabzavot, go‘sht. Uyushiq bo‘laklardan keyin kelsa — undan oldin tire: Meva, sabzavot, go‘sht — hammasi bor.
Ajratilgan bo‘laklar
Izohlovchi va ajratilgan hol ohang bilan ajratiladi va vergul yoki tire bilan belgilanadi: Akam, shifokor, bugun navbatchi.
Undalma
Nutq qaratilgan shaxs yoki narsa. Gap boshida — undan keyin vergul (yoki undov); o‘rtasida — ikki tomonidan vergul; oxirida — undan oldin vergul: Do‘stim, kel. Kel, do‘stim, o‘tir. O‘tir, do‘stim. Undalma gap bo‘lagi hisoblanmaydi.
Kirish so‘z va kiritmalar
Albatta, afsuski, balki, menimcha, demak, xullas — so‘zlovchining munosabatini bildiradi, vergul bilan ajratiladi: Afsuski, u kelmadi. Gap ichidagi izoh (kiritma) qavs yoki tire bilan beriladi.
Ko‘p uchraydigan xato
Yakka va dan oldin vergul qo‘yish va gap oxiridagi undalmani vergulsiz qoldirish.