Тема 4
Hujayra bo‘linishi, ko‘payish va ontogenez
Xromosomalar, mitoz va meyoz bosqichlari, gametogenez, urug‘lanish, embrional va postembrional rivojlanish.
Xromosomalar
Somatik hujayrada diploid to‘plam (2n), jinsiy hujayrada gaploid (n). Odamda 2n = 46, gametada 23 ta xromosoma.
Mitoz
Interfazada DNK ikki hissalanadi. Bosqichlar: profaza (xromosomalar spirallashadi), metafaza (ekvatorda joylashadi), anafaza (xromatidalar qutblarga tarqaladi), telofaza. Natija — 2 ta 2n hujayra: o‘sish, regeneratsiya, jinssiz ko‘payish asosi.
Meyoz
Ikki ketma-ket bo‘linish, natijada 4 ta gaploid hujayra. I profazada gomologik xromosomalar konyugatsiyasi va krossingover — kombinativ o‘zgaruvchanlik manbai.
Spermatogenez — 4 ta spermatozoid; ovogenez — 1 ta tuxum hujayra va 3 ta yo‘naltiruvchi tanacha.
Ko‘payish va ontogenez
Jinssiz: bo‘linish, sporalar, kurtaklanish, vegetativ. Jinsiy — gametalar qo‘shilishi. Gulli o‘simliklarda qo‘sh urug‘lanish (S. G. Navashin, 1898). Ontogenez: embrional (zigota → maydalanish → blastula → gastrula → organogenez) va postembrional (to‘g‘ri yoki metamorfoz bilan) rivojlanish.
Ko‘p uchraydigan xato
Mitozda xromosomalar soni kamayadi deb o‘ylash — mitozda saqlanadi, meyozda ikki barobar kamayadi.