Тема 3
Statika va gidrostatika
Kuch momenti, muvozanat shartlari, oddiy mexanizmlar, bosim, Arximed kuchi, Bernulli.
Muvozanat
Jism muvozanatda bo‘lishi uchun: (1) kuchlar yig‘indisi nolga teng; (2) istalgan o‘qqa nisbatan kuch momentlari yig‘indisi nolga teng. Moment M = F·d, d — kuch yelkasi.
Richag: F₁d₁ = F₂d₂. Qo‘zg‘almas blok kuchdan yutuq bermaydi, qo‘zg‘aluvchan blok 2 marta yutuq beradi. «Mexanikaning oltin qoidasi»: kuchdan yutilsa, yo‘ldan yutqaziladi.
Bosim
p = F/S, birligi paskal. Suyuqlik ustunining bosimi p = ρgh. Tutash idishlarda bir jinsli suyuqlik sathlari bir xil. Gidravlik press: F₁/S₁ = F₂/S₂. Normal atmosfera bosimi ≈ 101 325 Pa (760 mm sim. ust.).
Arximed kuchi
F_A = ρ_suyuqlik·g·V_botgan. Jism suzadi, agar uning zichligi suyuqlik zichligidan kichik bo‘lsa. Suzayotgan jism uchun F_A = mg.
Oqim
Uzluksizlik: S₁v₁ = S₂v₂ — tor joyda tezlik katta. Bernulli: tezlik katta joyda statik bosim kichik (samolyot qanotining ko‘tarish kuchi).
Ko‘p uchraydigan xato
Arximed kuchida jismning zichligini olish — suyuqlik zichligi kerak. Va birliklarni sm³ dan m³ ga o‘tkazmaslik (1 sm³ = 10⁻⁶ m³).