Tabiat va jamiyat: geoekologik muammolar

Global muammolar

• Parnik effekti va global isish — asosan CO₂ ko‘payishi (yoqilg‘i yoqish, o‘rmonlarni kesish);
• Ozon qatlamining yemirilishi — freonlar; bunga qarshi Monreal protokoli (1987);
• Kislotali yomg‘irlar — oltingugurt va azot oksidlari;
• Cho‘llanish — yaylovlarni ortiqcha payhon qilish, noto‘g‘ri sug‘orish, sho‘rlanish.

Iqlim bo‘yicha kelishuvlar: Kioto protokoli (1997), Parij kelishuvi (2015).

Orol fojiasi

Amudaryo va Sirdaryo suvining sug‘orishga haddan tashqari olinishi natijasida Orol dengizi qurib, qurigan tubida Orolqum cho‘li paydo bo‘ldi; tuz-chang bo‘ronlari, ichimlik suvi sifatining pasayishi. Orolbo‘yida saksovul o‘rmonzorlari barpo etilmoqda; BMT Orolbo‘yini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi deb e’lon qilgan (2021).

Muhofaza etiladigan hududlar

Qo‘riqxona — xo‘jalik faoliyati butunlay taqiqlanadi; buyurtmaxona — ayrim turlar yoki komplekslar vaqtincha yoki qisman muhofaza qilinadi; milliy bog‘ — muhofaza va turizm birga. Yo‘qolib borayotgan turlar «Qizil kitob»ga kiritiladi.

Ko‘p uchraydigan xato

Ozon «teshigi»ni global isishning asosiy sababi deb o‘ylash — isishga asosan parnik gazlari sabab.