14-mavzu
Uglevodlar, aminlar, oqsillar va polimerlar
Glyukoza, saxaroza, kraxmal, sellyuloza; anilin; aminokislotalar va oqsillar; sintetik polimerlar.
Uglevodlar
- monosaxaridlar: glyukoza C₆H₁₂O₆ (aldegidospirt — kumush ko‘zgu beradi), fruktoza (ketospirt);
- disaxarid: saxaroza C₁₂H₂₂O₁₁ — gidrolizda glyukoza va fruktoza;
- polisaxaridlar (C₆H₁₀O₅)ₙ: kraxmal — yod bilan ko‘k rang; sellyuloza — paxta, qog‘oz.
Fotosintez: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂. Spirtli bijg‘ish: C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂.
Azotli birikmalar
Aminlar — asos xossali. Anilin C₆H₅NH₂ — Zinin reaksiyasi: nitrobenzolning qaytarilishi. Aminokislotalar — amfoter; ular peptid bog‘ (–CO–NH–) bilan oqsil hosil qiladi. Oqsillarga sifat reaksiyalari: biuret (binafsha) va ksantoprotein (konsentrlangan HNO₃ bilan sariq).
Polimerlar
Polimerlanish: polietilen, polivinilxlorid, polistirol. Polikondensatsiya (kichik molekula ajraladi): kapron, lavsan, fenolformaldegid smola.
Ko‘p uchraydigan xato
Kraxmal va sellyulozani izomer deb o‘ylash (n har xil, tuzilishi farqli) va saxaroza kumush ko‘zgu beradi deb yozish.