Topic 21
Xalq og‘zaki ijodi
Doston, ertak, afsona, maqol, topishmoq, marosim qo‘shiqlari, dostonchilik maktablari.
Xususiyatlari
Og‘izdan og‘izga o‘tadi, muallifi noma’lum (jamoaviy), variantlari ko‘p, ijrochi va tinglovchi ishtirokida yashaydi.
Janrlari
- Epik: doston, ertak (sehrli, hayvonlar haqida, maishiy), afsona, rivoyat, latifa;
- Lirik: qo‘shiqlar — marosim (yor-yor, o‘lan), mehnat, alla, lapar, yo‘qlov-yig‘i;
- Kichik janrlar: maqol, matal, topishmoq, tez aytish;
- Dramatik: askiya, qo‘g‘irchoq teatri, masxarabozlik.
Afsona — to‘qima, g‘ayritabiiy; rivoyat — haqiqiy joy yoki shaxsga bog‘langan.
Dostonlar
«Alpomish» — qahramonlik dostoni. Qo‘ng‘irot elidan Alpomish (Hakimbek) Barchinoyni izlab kalmoq yurtiga boradi, Qorajon bilan do‘stlashadi, Toychixon zindonida yetti yil yotadi, qaytib Ultontozni jazolaydi. Eng mashhur varianti — Fozil Yo‘ldosh o‘g‘lidan yozib olingan.
«Go‘ro‘g‘li» turkumi — Chambil yurti, G‘irot oti, Go‘ro‘g‘li va uning o‘g‘illari haqidagi o‘nlab dostonlar.
Dostonchilik maktablari: Bulung‘ur, Qo‘rg‘on, Shahrisabz, Xorazm. Ijrochi — baxshi (do‘mbira jo‘rligida).
Ko‘p uchraydigan xato
Maqol va matalni adashtirish: maqol — tugal hukm (Birlashgan o‘zar, birlashmagan to‘zar), matal — tugal fikr emas, ko‘chma ifoda (toshbaqa qadami bilan).