Odam: nafas, hazm, ayirish, nerv sistemasi va sezgi organlari

Nafas olish

Gaz almashinuvi o‘pka alveolalarida diffuziya orqali. Nafas markazi — uzunchoq miyada; nafas olishda diafragma qisqaradi.

Ovqat hazm qilish

• og‘izda so‘lak amilazasi kraxmalni parchalaydi;
• oshqozonda pepsin oqsillarni, xlorid kislota muhiti;
• o‘n ikki barmoqli ichakka jigar o‘ti (yog‘larni emulsiyalaydi) va oshqozon osti bezi shirasi quyiladi;
• ingichka ichakda so‘rilish — so‘rg‘ichlar (vorsinkalar) orqali.

Ayirish

Buyrakning tuzilish birligi — nefron. Birlamchi siydik sutkasiga ≈ 150–180 l, ikkilamchi (qayta so‘rilishdan keyin) ≈ 1,5 l.

Nerv sistemasi

Neyron — asosiy birlik. Refleks yoyi: retseptor → sezuvchi neyron → markaz → harakatlantiruvchi neyron → ishchi organ. Miyacha — harakat muvofiqligi va muvozanat; katta yarim sharlar po‘stlog‘i — oliy nerv faoliyati. Shartli reflekslar ta’limoti — I. P. Pavlov.

Sezgi organlari va vitaminlar

Ko‘zning to‘r pardasida tayoqchalar (qorong‘ida ko‘rish) va kolbachalar (rangni ajratish). Ichki quloq chig‘anog‘i — eshitish, yarim doira kanallari — muvozanat. Vitamin C yetishmasligi — singa, D — raxit, A — shabko‘rlik, B₁ — beri-beri.

Ko‘p uchraydigan xato

Oqsillar hazmi og‘izda boshlanadi deb o‘ylash — og‘izda faqat uglevodlar parchalana boshlaydi.