7-mavzu
O‘zgaruvchanlik, seleksiya va gen injeneriyasi
Modifikatsion va mutatsion o‘zgaruvchanlik, Vavilov qonuni, geterozis, biotexnologiya.
O‘zgaruvchanlik
- modifikatsion — tashqi muhit ta’sirida, genotip o‘zgarmaydi, irsiylanmaydi; chegarasi — reaksiya normasi;
- kombinativ — krossingover, gametalarning tasodifiy uchrashuvi;
- mutatsion — gen, xromosoma va genom mutatsiyalari; poliploidiya — xromosoma to‘plamining karrali ortishi (o‘simlik seleksiyasida qo‘llanadi).
Seleksiya
Yangi nav, zot va shtammlar yaratish. N. I. Vavilov: irsiy o‘zgaruvchanlikning gomologik qatorlar qonuni, madaniy o‘simliklarning kelib chiqish markazlari. Usullar: sun’iy tanlash, duragaylash. Geterozis — birinchi avlod duragaylarining kuchliligi; inbriding — qarindosh chatishtirish (gomozigotalikni oshiradi).
Gen injeneriyasi va biotexnologiya
Rekombinant DNK: restriktaza DNKni kesadi, ligaza bog‘laydi, vektor — plazmida. Odam insulini genini bakteriyaga ko‘chirib insulin olinadi. Gibridoma — monoklonal antitanalar olish.
Ko‘p uchraydigan xato
Sportchining mashq bilan kattalashgan mushaklari farzandga o‘tadi deb o‘ylash — bu modifikatsion o‘zgaruvchanlik, irsiylanmaydi.