5-mavzu
Sinonim, antonim, omonim, paronim
Shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra so‘z turlari, uyadosh so‘zlar.
Sinonimlar (ma’nodosh so‘zlar)
Shakli har xil, ma’nosi yaqin: chiroyli — go‘zal — ko‘hlik. Sinonimik qatorda uslubiy jihatdan betaraf so‘z — dominanta (bu yerda chiroyli). Sinonimlar nutqda takrorni yo‘qotadi va ma’no nozikligini beradi: yuz — bet — chehra — aft (ijobiydan salbiyga).
Antonimlar (zid ma’noli)
Bir turkumga mansub, qarama-qarshi ma’noli: issiq — sovuq, kirmoq — chiqmoq, kecha — kunduz. Badiiy nutqda zidlash — tazod.
Omonimlar (shakldosh)
Talaffuzi va yozilishi bir xil, ma’nolari bog‘liq emas: o‘t (olov) — o‘t (maysa) — o‘t (o‘tmoq). Aruzda omonim qofiya — tajnis (tuyuqda ko‘p uchraydi).
Paronimlar (talaffuzdosh)
Talaffuzi yaqin, ma’nosi har xil: asr — asir, abzal — afzal, shox — shoh, amr — amir. Ularni adashtirish — uslubiy va imlo xatosi.
Uyadosh so‘zlar
Bir umumiy tushuncha atrofida birlashgan so‘zlar: qo‘l, oyoq, bosh — tana a’zolari; bahor, yoz, kuz, qish — fasllar. Ular sinonim emas.
Ko‘p uchraydigan xato
Ko‘p ma’noli so‘zni omonim deb hisoblash: tilning uchi va qalamning uchi — ma’nolari bog‘liq, demak omonim emas.