8-mavzu
Metallar
Faollik qatori, ishqoriy va ishqoriy-yer metallar, suv qattiqligi, alyuminiy, temir, korroziya.
Umumiy xossalar
Metallar qaytaruvchi: elektron beradi. Faollik qatori: Li K Ca Na Mg Al Zn Fe Ni Sn Pb (H) Cu Hg Ag Pt Au. Vodoroddan chapdagilar kislotalardan (HCl, suyult. H₂SO₄) vodorodni siqib chiqaradi; har bir metall o‘ngdagini uning tuzi eritmasidan siqib chiqaradi.
Rekordlar: eng yaxshi elektr o‘tkazuvchi — kumush, eng yengil — litiy, eng qiyin eriydigan — volfram, xona haroratida suyuq — simob.
I A va II A guruh
Ishqoriy metallar suv bilan: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂. Kalsiy ham suv bilan reaksiyaga kirishadi. Suvning qattiqligi — Ca²⁺ va Mg²⁺ ionlari: vaqtinchalik (gidrokarbonatlar) qaynatish bilan yo‘qoladi; doimiy (sulfat, xloridlar) — soda bilan.
Alyuminiy va temir
Al — amfoter: kislota va ishqor bilan H₂ ajratadi; oksid pardasi himoya qiladi; alyuminotermiya. Fe — HCl bilan FeCl₂, xlor bilan FeCl₃ beradi. Cho‘yan — uglerod 2 % dan ko‘p, po‘lat — kam. Konsentrlangan HNO₃ va H₂SO₄ Fe va Al ni sovuqda passivlaydi.
Korroziya
Himoya: bo‘yash, qoplash (rux — galvanizatsiya), faolroq metall bilan protektor himoya.
Ko‘p uchraydigan xato
Mis xlorid kislotadan vodorod siqib chiqaradi deb o‘ylash — mis vodoroddan o‘ngda.